Home

10%

Building Climate Resilience and Empowering Rural Communities in Mongolia

Монголын уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох чадварыг сайжруулж, орон нутгийн иргэдэд дэмжлэг үзүүлэх төсөл

By Asian Development Bank

Mongolia’s rural communities, scattered across the vast steppes, rugged mountains, and harsh deserts, are deeply connected to their land. Their livelihoods, particularly pastoralism, depend on the health of livestock, water sources, and pastures—all of which are under threat from climate change. Rising temperatures, altered precipitation patterns, and increased frequency of extreme weather events are making it harder for these communities to maintain their way of life.

Монголын өндөр уулс, хээр тал,говийн өргөн уудам нутагт бэлчээр ашиглаж мал аж ахуйгаа авч явдаг, нүүдэлчин өв соёл, нүүдэлчин сэтгэхүйгээ хадгалж амьдардаг ард иргэд бол зөвхөн монголын малчид юм. Монгол мал аж ахуйн таван хошуу мал нь байгальд жамаараа ургадаг олон төрлийн ургамлаас сорчлон идэж, цэнгэг ус ууж, цэвэр агаарт бэлчээрлэдэг. Цаг агаар, байгаль орчинтойгоо хүйн холбоотой амьдардаг малчид цаг агаарын аюултай болон гамшигт үзэгдлийн улмаас бэлчээр, ус хомсдох, мал сүргийн тарга хүч, ашиг шим буурах, эрүүл мэнд муудах, улмаар амжиргааны орлого багасах зэрэг олон бэрхшээлтэй тулгардаг. Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн дулааралт, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сөрөг үр дагавар нь малчдын уламжлалт амьдралын хэв маягийг хадгалахад ноцтой бэрхшээл үүсгэж байна.

To address these challenges, the Asian Development Bank (ADB) has launched several initiatives aimed at building climate resilience. One such initiative is the Technical Assistance project “Improving Climate Change Adaptation Strategic Planning and Community Resilience in the Environment and Natural Resources Sector”, which focuses on three aimags: Arkhangai, Bayankhongor, and Selenge. The project identified three primary areas of support for rural communities in these aimags (provinces): the vulnerability of water resources, the degradation of biodiversity and ecosystems, and the implications of climate change for tourism.

Азийн Хөгжлийн Банк (АХБ) эдгээр сорилтуудыг даван туулахад чиглэсэн олон санаачилгыг хэрэгжүүлж байна. Эдгээрийн нэг нь “Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох стратеги төлөвлөлтийг боловсронгуй болгох, орон нутгийн иргэдийн байгаль орчин болон байгалийн нөөцийн салбарт дасан зохицох чадавхыг бэхжүүлэх” техникийн туслалцааны төсөл юм. Энэ төслийн хүрээнд Архангай, Баянхонгор, Сэлэнгэ аймгуудад усны нөөцийн менежмент, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, экосистемийг нөхөн сэргээх, эко аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх гэсэн үндсэн гурван чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна.

One unique aspect is the emphasis on small grants given to 28 local civil society organizations to support local adaptation initiatives, which yielded remarkable results. They have improved access to water, promoted sustainable agriculture and livestock management practices, and created new economic opportunities for rural residents. The approach is rooted in the belief that local communities are best equipped to identify and implement solutions that will benefit their own people and environment. By providing financial and technical support, ADB helped unlock the potential of these communities and build a more resilient and sustainable future for Mongolia.

Энэ төслийн онцлох нэг арга хэмжээ нь уур амьсгалын өөрчлөлт, усны нөөц, биологийн олон янз байдлын хомсдлоос үүдэлтэй аюул, эко аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд тулгарч байгаа эрсдэлийг бууруулахад чиглэсэн дасан зохиоцох арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд иргэдийн идэвхтэй оролцоо, иргэний нийгмийн байгууллагуудыг санаачлагыг санхүүжүүлэн хэрэгжүүлсэн юм.Үүний үр дүнд дээрх 3 аймагт иргэний нийгмийн байгууллагуудын санаачлан хэрэгжүүлсэн уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох 28 төслийг амжилттай хэрэгжүүлж, гайхалтай үр дүнд хүрсэн юм. Эдгээр төслүүд нь усны нөөцийг нэмэгдүүлж, хүртээмжийг сайжруулж, тогтвортой газар тариалан болон мал аж ахуй, нутгийн иргэдэд түшиглэсэн эко аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх жишиг загварыг бий болгосны зэрэгцээ орон нутгийн иргэдэд эдийн засгийн шинэ боломжуудыг нээж өгсөн юм. Энэхүү буцалтгүй тусламж нь орон нутгийн иргэд өөрсдийн нутаг дэвсгэрт тулгамдаж буй асуудлуудыг нарийвчлан тодорхойлж, хүн ам болон байгаль орчинд нийцсэн, үр дүнтэй шийдлүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэннутгийн иргэдийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд засан зохиоцох чадавхыг улам бэхжүүлж, АХБ-ны зүгээс Монгол Улсад илүү тогтвортой ирээдүйг цогцлоох үйл хэрэгт оруулж байгаа үнэтэй хувь нэмэр юм.

A WATER LIFELINE FOR GOBI HERDERS

Говь нутгийн усны үнэ цэн

The livelihoods of many rural communities in Mongolia depend heavily on livestock, making them vulnerable to water scarcity, particularly in arid regions like the Gobi Desert. Around Orog lake, water has always been scarce. The subtle but persistent shifts in precipitation and temperature patterns have led to noticeable changes in river flows, raising concerns about the long-term availability of freshwater and the health of the delicate ecosystems in the region.

Монгол орны цаг агаарын эрс тэс байдлаас үүдэн мал аж ахуйд усны хомсдолтой нүүр тулах нөхцөл байнга үүсдэг. Ялангуяа Говийн хуурай бүс нутгуудад усны асуудал илүү ноцтой хэлбэрээр илэрч байна. Орог нуур үе үе огт усгүй болж ширгэн ойр орчмын нутаг дэвсгэр усны хомсдолд өртсөөр ирсэн. Дэлхийн дулаарлын нөлөөгөөр хур тунадас хэлбэлзэл, агаарын температурын тасралтгүй өөрчлөлт нь голын урсацад мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж байгаа бөгөөд цаашлаад урт хугацаанд цэвэр усны хүртээмж, бүс нутгийн эмзэг экосистемд хэрхэн нөлөөлөх нь бодлого боловсруулагчдын санааг зовоосон асуудал болоод байна.

Togookhuu Khasag, in front of his camels.

The ADB small grant in Jaran Bogd, Bayankhongor aimag, has provided a crucial water supply solution. Previously, a high mountain stream would vanish into the ground before reaching local pastures, leaving herders struggling. Thanks to a cement enclosure that collects water upstream, a 5.6 km pipeline, and a metal storage tank downstream, this vital water now reaches the pastures, revitalizing the land and livelihoods. The success of this initiative highlights the transformative power of community-led adaptation and targeted interventions in building climate resilience. The local herder, governor, and project coordinator expressed satisfaction for the successful initiative.

АХБ-ны буцалтгүй тусламжаар Баянхонгор аймгийн Богд суманд хэрэгжсэн төсөл нь бэлчээрийн ус хангамжийн асуудлыг шийдвэрлэж, орон нутгийн тогтвортой хөгжилд бодитой хувь нэмэр оруулсан чухал санаачилга болж байна. Говь нутгийн өндөр уулсаас эх авсан жижиг горхи, булаг, шанд уулын хөндийн хуурай сайрт хүрээд шургадаг байгалийн онцлогтой. Энэ нь бэлчээр ашиглалтад хүндрэл учруулдаг. Богд сумын Жаран богд бэлчээр ашиглалтын Есөн-Эрдэнэ бүлэг уулын хажуугаас эх авсан Хажуугийн ус булгийг уулын сайр луу орж шургахаас дээх нь талд нь бетонин худаг суурилуулан усан сан үүсгэж усан сангаас доош 5.6 км урттай хоолой татан төгсгөлд нь 6 тонн ус нөөцлөх сав болон мал услах онгоц суурилууснаар өндөр уулын усыг задгай бэлчээрт хүргэсэн юм. Өндөр уулынхажуугаас бууж буй ус нь газрын уруу өөрийн даралтаар тасралтгүй урсан задгай бэлчээр нутагт хүрч, орон нутгийн иргэдийн амьдралыг тэтгэхийн зэрэгцээ газар нутгийн нөхөн сэргээлтийг дэмжих үр дүнд хүрчээ. Нутгийн иргэдийн идэвхтэй оролцоо, удирдлага дор хэрэгжсэн энэхүү санаачилга нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг тэсвэрлэх болон дасан зохицох чадамжийг нэмэгдүүлж байгааг онцлон харуулж байна. Төслийн амжилтад талархсан нутгийн малчид, сумын засаг дарга болон төслийн зохицуулагчид энэ санаачилгын үр өгөөжид өндөр үнэлэлт өгсөн билээ.

A herd of camels from above, waiting in line to drink water.

A storage tank that collects water coming down from the mountain.

A group of camels drinking from the trough coming out of the storage tank.

A group of cars driving up a rocky valley. The pipe can be seen on the right side of the cars.

The water pipe, a few meters before the source.

"I have been herding animals for 60 years, from the age of 15 to my age now of 75. I am very grateful to ADB support for bringing all this abundant water here. Before, I used to spend all day watering the camels. I am grateful that now I can save this time. Thank you very much for bringing this water here. I am also very grateful to you and to the Government of Mongolia." - Togookhuu Khasag, herder

“Би 15 настайгаасаа 75 нас хүртлээ 60 жилийн турш мал маллаж ирсэн хүн. Ийм сайхан ус, рашааныг энд авчирч, бидэнд тусалж байгаад Азийн Хөгжлийн Банкинд гүнээ талархаж байна. Өмнө нь тэмээгээ услахад бүтэн өдөр зарцуулдаг байсан бол одоо энд ойрхон услах боломжтой болж, цаг хугацааг ихээхэн хэмнэж байна. Энэхүү их ач тусыг бий болгосон Азийн Хөгжлийн Банк болон Монгол Улсын Засгийн Газарт туйлын их талархаж байна.“ – Хасагийн Тогоохүү,

Ganaa Lkhagvaa, Governor of Bogd soum, Bayankhongor

Batsaikhan Purev; Project Supervisor, Esun-Erdene cooperative

ECOTOURISM IN THE IKH BOGD KHAIRKHAN NATIONAL PARK

Их Богд Уулын Байгалийн Цогцолбор газар дахь эко аялал жуулчлал

After 15 hours of driving from Ulaanbaatar and another two hours offroad from the nearest urban center, visitors eventually arrive at the Ikh Bogd Khairkhan National Park in the Bayankhongor aimag. Despiteits remoteness, the National Park does attract a steady flow of visitors over the summer months. Main destinations are the Oyu and Nomin Lakes, which formed due to an Earthquake in 1957. But the tourism infrastructure and capacity to manage the visitor flow are challenging in such remote areas.

Улаанбаатар хотоос автомашинаар 15 цаг, дараа нь Богд сумаас 2 цаг шороон замаар явж хүрэх алс буйдхан орших Баянхонгор аймгийн Их Богд Уулын Байгалийн Цогцолбор Газар зуны саруудад жуулчид олонтой. Жуулчдын үзэхээр зорьдог гол газар нь 1957 оны хүчтэй газар хөдлөлтийн улмаас үүссэн Оюу болон Номин нуурууд боловч тус газрын аялал жуулчлалын дэд бүтэц, зочдыг хүлээн авах чадавх дутмаг байна.

Aerial view of a base camp at Ikh Bogd Khairkhan National Park.

Entry sign to Ikh Bogd Khairkhan National Park

Gers for visitor inside a campsite in Ikh Bogd Khairkhan National Park.

A hiking path in Ikh Bogd Khairkhan National Park.

– View of Oyu Lake from the main lookout. This is the end of the main hiking path.

View towards north of the extended Lake Orog valley with a few gers in the forefront. In summer, herders migrate to higher altitudes for cooler temperatures, grass, and water..

“Through various training programs within the scope of our project, we have conveyed to the residents that collaboration is the most important factor. Overall, I'm confident that even after establishing the model region in Bayankhongor Province, we will be able to continue developing ecotourism.” - Sodnomsamdan Dagvachulten - Head of the Environment and Tourism Department, Bayanhongor aimag.

“Тус төслийн хүрээнд зохион байгуулсан хэд хэдэн сургалтаар дамжуулан аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд нутгийн иргэдийн оролцоо, хамтын ажиллагааны ач холбогдлын талаар мэдээллийг нутгийн иргэдэд амжилттай хүргэсэн. Баянхонгор аймаг эко аялал жуулчлалыг тогтвортой хөгжүүлж цаашид загвар бүс нутаг болон , бодит үр дүнд хүрнэ гэдэгт гүнээ итгэлтэй байна.“ – Дагвачүлтэмийн Содномсамдан, Баянхонгор аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газрын дарга

Sodnomsamdan Dagvachulten - Head of the Environment and Tourism Department, Bayankhongor aimag

“People from our province’s tourism department were the ones who initially proposed the training from the project implemented by the ADB. We've learned quite a lot from the training. During the training, the first point mentioned was that travelers look for a comfortable environment. Following this advice, we provided thick mattresses and placed them in the rooms. Then, we placed mirrors. Previously, we kept the beddings always set in the gers (traditional Mongolian tents) , after the training we provided them only when requested.” - Oyunchimeg (Oyunaa)Khoojoi, Private tourism camp manager

“Азийн Хөгжлийн Банкнаас хэрэгжүүлж буй төслийн сургалтад манай аймгийн аялал жуулчлалын газрын ажилтнуудын саналын дагуу бид хамрагдсан бөгөөд энэ сургалтаас маш их туршлага хуримтлуулсан. Сургалтаар аялал жуулчлалын салбарт зочдын тав тухыг хэрхэн нэн тэргүүнд тавих ёстой талаар онцлон ярилцсан. Үүний үр дүнд бид өрөөнүүддээ зузаан гудас байрлуулж, толь суурилуулсан. Мөн сургалтын зөвлөмжийн дагуу ор дэрний цагаан хэрэгслийг байнга гаргахын оронд зөвхөн шаардлагатай үед зочдод олгодог системийг нэвтрүүлсэн.“ – Хоожойн Оюунчимэг (Оюунаа), амралтын газрын менежер

Oyunchimeg (Oyunaa) Khoojoi, Private tourism camp manager

ECO-TOURISM AND CONSERVATION AT THE KHALUIT MINERAL SPRING

ХАЛИУТЫН РАШААН ДАХЬ ЭКО АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛ БА БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАЛ

Mineral springs play an important role in traditional Mongolian medicine, valued for their natural healing properties. Like the Khaluit mineral spring in the Bayankhongor aimag, they are often nestled in remote and pristine areas, and are known for treating a variety of ailments, from digestive issues to cardiovascular and respiratory conditions. Each headwater at Khaluit is said to serve a unique medicinal purpose. The small grant enhanced the area’s ecological sustainability while accommodating the needs of visitors.

Improved path down to the Khaluit mineral spring, which flows into the Baidrag River.

Access to the Khaluit mineral spring. Nine different streams emerge from various rocks here. Each stream is said to benefit a different part of the body. The writing on the rocks indicates the body part for which the water is most beneficial.

“In the past, there were no cars or vehicles; people traveled by horse-drawn carts from their locations. People can now travel by car even from distant locations. Before this was simply an empty, open area. Thanks to the small grant, this area was developed with a playground. Visitors are very pleased and satisfied. People used to visit the riverbank frequently. However, enforcing regulations before was very challenging. Now, people willingly move when asked, follow the rules, and clean up trash and debris. The situation is improving significantly.” - Bayarjargal Suuri, herder and camp operator

“Өмнө нь машин тэрэг гэж байхгүй, морин хөсгөөр ирдэг байсан үе бий. Харин одоо бол хүмүүс машинтай холын газраас зорьж ирж байна. Энд өмнө нь цулгай, энгийн газар байсан бол төслийн хүрээнд сайхан тохижуулсан амрах байр, тоглоомын талбайтай болсонд хүмүүс маш их сэтгэл хангалуун байгаа. Өмнө нь голын эрэг дагуу дуртай газраа бууж ойр орчимд хог бохирдол үүсдэг байсан ч одоо бүгдийг цэвэрлэж, таатай орчин бүрдүүлсэн.“ – Суурийн Баяржаргал, малчин, амралтын газар ажиллуулагч

Building Climate Resilience and Empowering Rural Communities in Mongolia

The camp is open to all herders in the area to rent their gers to visitors for additional income. The initiative successfully improved the trail that leads down to the spring to protect surrounding vegetation. The direct access to the spring was also improved. A designated camp zone away from the Baidrag River now features additional amenities, including an upgraded latrine, a fireplace, seating area, trash cans, gers for rent and even a basketball ring and volleyball field, accommodating overnight visitors. Trees were also planted to serve as windbreaks, with additional planting covering 10% of the site. Within the project, water and soil were also sampled to ensure full compliance with environmental regulations.

Халиутын рашааны ойр орчим нутагладаг малчид энэхүү отоглох цэгт өөрсдийн гэрийг барьж, зочдод түрээслэх замаар орлогын нэмэлт эх үүсвэр олох боломжтой бөгөөд энэхүү газар нь бүх малчдад нээлттэй. Төслийн хүрээнд орчны ургамлыг хамгаалах, эмчлүүлэгчдийн аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор рашаан хүрэх замыг тэгшлэн тохижуулсан. Отоглох цэг нь Байдрагийг голоос хол тул аялагчдын тав тухыг хангах үүднээс сайжруулсан бие засах газар, галын цэг, сандал, хогийн сав болон аялагчид өөрсдийнмайхан, түрээсийн гэр барих газрыг шийдэж өгсөн . Үүний зэрэгцээ, сагсан болон гар бөмбөгийн талбайбайгуулж, орчныг илүү тухтай болгосон. Салхин талд нь хамгаалалтын ойн зурвас байгуулж, нийт амралтын талбайн 10%-ийг ногоон байгууламжтай болгосон байна. Төслийн хүрээнд ус болон хөрсний дээж авч, байгаль орчны стандартуудыг зохих ёсоор хангаж байгаа эсэхийг нарийвчлан хянасан.

Distant view of the newly constructed designated camp area. Trees planted on the right side.

Newly-constructed pit latrines within the camp site.

Benches constructed within the designated camp area.

Seating area constructed within the designated camp area.

Inside of a ger within the designated camp area, fully equipped with beds and storage.

Basketball ring inside the designated camp area.

Two blue barrels to store water, inside the designated camp area.

PROTECTING SPRING HEADWATERS

БУЛГИЙН ЭХИЙГ ХАМГААЛАХ НЬ

The pastoral nature of livestock keeping in Mongolia often leads to the pollution and damaging of spring headwaters by the animals themselves, resulting in a reduction of valuable water resources. To mitigate this, the small grant to Protect Jamgan Spring in Erdenebulgan soum, Arkhangai aimag, has fenced the Avkhain spring and implemented several additional elements around it, including planting 300 elms. The fencing now serves to prevent livestock from accessing and polluting the spring, ensuring the water source remains clean and safe for consumption.

Сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлт, дулааралтай холбоотойгоор булаг шанд ширгэж хатах явдал нэмэгдэж дээр нь малын хөлийн талхагдал улам нэрмээс болж байна. Булаг, шандын эхийг хашиж, хамгаалах нь байгаль экологи талаасаа маш чухал ажил. Азийн Хөгжлийн Банк булгийн эхийг хамгаалах хэд хэдэн төслийг санхүүжүүлсны нэг нь Архангай аймгийн Булган суманд хэрэгжүүлсэн Авхайн булгийг хашиж хамгаалан, тохижуулсан төсөл юм.

The initiative has gone beyond protection, enhancing the area with leisure facilities like a campfire site, a bin, a bridge, improved water access, a gazebo, and flowerpots. These additions aim to promote community engagement and responsible use of the spring, transforming it into a valued natural space.

Энэхүү санаачилга нь усны эх ундаргыг малын хөлийн талхагдлаас хамгаалж, ундны усны эх үүсвэрийн цэвэр, аюулгүй байдлыг хангахаас гадна хэрэглэгчдийн ая тухтай орчныг бүрдүүлэхэд чиглэсэн. Булгийн хашаалснаас доод хэсгээс ус авах хэсгийг тохижуулж ойр орчимд нь галын цэг, модон гүүр, сүүдрэвч, цэцгийн сав зэрэг байгууламжуудыг барьж, 300 хайлаас тарьж хашаажуулсан. Үүний зорилго нь нутгийн иргэдийн оролцоог идэвхжүүлж, булгийг хайрлан хамгаалах, байгалийн үнэт газрыг бий болгох, мөн хариуцлагатай хэрэглээг дэмжихэд оршино.

Aerial view of the fenced spring and other improvements, including trees planted, seating area, improved access, seating.

“The ADB brought us all together to protect and enclose our natural spring. We are very grateful for this support and are thrilled to be drinking such clean and fresh water. Since we plan to settle in this area permanently, we will also protect it. It's gratifying to see the well-maintained trees and beautiful flowers. Our relatives and friends always commend on how beautiful and lovely everything is when they visit. Their compliments make us proud. On behalf of our family, we would like to express our gratitude and appreciation.” - Nergui Sugjinlkham, Herder

“Азийн Хөгжлийн Банкны тусламжтайгаар энэхүү төслийг хэрэгжүүлж, бидэнд булаг шандаа хаших, цэвэр усны эх үүсвэрийг хамгаалахад дэмжлэг үзүүлсэнд туйлын их талархаж байна. Бид одоо ууж буй цэвэр, амтлаг усандаа сэтгэл хангалуун байна. Ирээдүйд энэ нутагт суурьшин амьдрах тул тарьсан мод, цэцгүүдийг хайрлан хамгаалж, арчлах үүрэг хариуцлагаа ухамсарлаж байна. Ах дүү, хамаатан садан ирж зочлохдоо энд хэрхэн сайхан болсон талаар гайхан ярьдаг нь бидний хувьд үнэхээр бахархам хэрэг. Манай гэр бүлийн зүгээс гүн талархлаа илэрхийлэхийг хүсэж байна.“ – Сүгжинлхамын Нэргүй, малчин

Bayarkhuu Bayan-Ochir, Manager, Olz Mod LLC

COMBINING HERDING AND HOSTING

Нүүдлийн мал аж ахуй ба аялал жуулчлалыг хослуулахуй

In Tariat soum, Arkhangai aimag, the Terkhiin Tsagaan Lake is experiencing a surge in tourism. However, dzuds threaten herders' livelihoods when they decimate entire herds. To mitigate the risk of dzuds, preserve traditional pasture management, and provide visitors with an authentic experience, ADB is supporting local herders to maintain traditional herding while transitioning to sustainable eco-tourism livelihoods and high-quality dairy production. This shift aims to protect both the environment and cultural heritage, while ensuring economic stability.

Архангай аймгийн Тариат суманд орших Тэрхийн Цагаан Нуурыг үзэх жуулчдын тоо өссөөр байна. Гэвч дэлхийн дулаарал, байгалийн нөөцөөс шууд хамааралтай мал аж ахуйд ноцтойгоор нөлөөлж зуд гэх мэт гамшиг малчдын амьжиргаанд томоохон эрсдэл учруулдаг. Байгалийн гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, уламжлалт нүүдлийн мал аж ахуйг хадгалах, жуулчдад бодит соёлын туршлага үзүүлэх зорилгоор Азийн Хөгжлийн Банк хөдөөгийн малчдыг уламжлалт мал аж ахуйгаа хадгалах, тогтвортой эко аялал жуулчлал хөгжүүлэх, мөн өндөр чанартай сүү, цагаан идээ үйлдвэрлэх санаачилгыг дэмжин ажиллаж байна. Энэхүү шилжилт нь байгаль орчин болон соёлын өвийг хамгаалах, мөн орон нутгийн эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэгдэж байна

Through the "Eco Khorgo" initiative, a small community is developing an eco-tourism model that showcases local traditions. A key aspect of the project involves branding their yak dairy products with distinctive packaging, offering tourists a genuine taste of Mongolian culture.

“Эко Хорго“ санаачилгын хүрээнд нутгийн иргэд нүүдлийн мал аж ахуйн уламжлалт хэв маягийг бодитоор харуулсан эко аялал жуулчлалын загварыг хөгжүүлж байна. Тус төслийн гол зорилго нь өвөрмөц савлагаатай сарлагийн сүү, цагаан идээгээр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, жуулчдад Монголын жинхэнэ соёл, амтыг түгээхэд оршиж байна.

“Before this initiative, packaging for my dairy products was very basic. I soon realized that people like buying products with nice packaging, so that needed improvement. I have participated in numerous competitions and won. As a result, my dairy products are selling very well. They are now being sold by order. I used to go to the city to sell them myself, but now that is no longer necessary. I simply receive orders by phone and send them out.” - Bat-Ochir Sodnomtseren, Herder

Энэ төсөл хэрэгжихээс өмнө манай бүтээгдэхүүний сав баглаа боодол асуудалтай байсан. Төсөл хэрэгжиж эхэлснээр сав баглаа боодлын ач холбогдлыг ойлгож, энэ тал дээр илүү их анхаарах хэрэгтэйг ухаарсан. Өөрийн лого бүхий олон төрлийн сав баглаа боодолтой болсны дараа үзэсгэлэн, уралдаанд удаа дараа оролцож, шагналт байр эзэлж, цагаан идээний борлуулалт маань огцом өссөн. Одоо бараа бүтээгдэхүүн маань дан захиалгаар борлуулагдаж байна. Өмнө нь өөрөө хот руу явж зардаг байсан бол одоо утсаар захиалга аваад л хүргүүлдэг болсон.“ – Содномцэрэнгийн Бат-Очир, малчин

Local yak dairy product, a type of candy called Aaruul.

Packaging for local yak dairy products with self-made stamp.

Showcase of some of the local produce and packaging.

Visitors can also witness traditional yak herding and milking, the production of local dairy products, or even Mongolian vodka. The project empowers local women through training programs, enabling them to promote their products and manage the eco-tourism camp, ensuring their active participation in this new venture.

Жуулчид малчны гэрт зочилсноор уламжлалт сарлагийн аж ахуйтай танилцаж, нутгийн цагаан идээ, Монгол архи үйлдвэрлэх үйл явцад биечлэн оролцох ховор боломжийг эдэлнэ. Төсөл нь сургалтын хөтөлбөрөөрөө дамжуулан орон нутгийн эмэгтэйчүүдийг дэмжиж, тэдэнд өөрсдийн бүтээгдэхүүнийг өргөн хүрээнд сурталчлах, эко аялал жуулчлалд идэвхтэй оролцох урам зориг, боломжийг бүрдүүлж байна.

To better accommodate tourists, ADB has assisted the herders in establishing an eco-tourism camp with comfortable, eco-friendly amenities. Gers are equipped with beds, fireplaces, and tables, and outdoor areas have been enhanced with a gazebo, a handwashing station, dry toilet, and trash bins.

Азийн Хөгжлийн Банкны төслийн хүрээнд жуулчид хүлээж авах эко гэрийг ор, орны иж бүрэн хэрэглэл, ширээ, сандал зэрэг тавилгаар тохижуулж, гадна орчинд сүүдрэвч, гэрэлтүүлэг, байгальд сөрөг нөлөөгүй хуурай жорлон, хогийн сав зэрэг тохижуулалтыг хийсэн.

Set up to produce local milk wodka. The big pot sits on top of fermented yak milk. Once the pot is closed and brought to boil, alcohol evaporates and collects in the small hanging pot in the middle.

– A tourist learning how to produce Aaruul candy.

COMBINING COMMUNITY, TREE-NURSING AND SEA BUCKTHORN

ОЙЖУУЛАЛТ БОЛОН ЖИМСНИЙ АЖ АХУЙ

Selenge aimag, Mongolia's agricultural powerhouse, is known for its fertile lands. To grow sustainable agriculture in the region, the "Bor Tolgoi Tree Nursery and Fruit Tree Planting" initiative in Bayangol establishes a tree nursery, plants fruit trees, and installs a new green house for more efficient water use.

Монгол орны газар тариалангийн гол бүс нутаг болох Сэлэнгэ аймаг үржил шимт хөрсөөрөө алдартай. Тус бүс нутагт тогтвортой газар тариаланг хөгжүүлэх зорилгын хүрээнд Баянгол суманд «Бор Толгой Мод Үржүүлгийн Газар»-ын санаачилгаар мод үржүүлгийн газар байгуулж, жимсний мод тарьж, усны хэмнэлттэй шинэ хүлэмжийг барьж байгуулсан байна.

Poplar branches, gathered locally, have been planted as windbreaks, and fellow seeds planted in April have successfully germinated among the sea buckthorn plants as well as 200 blackberry bushes. Poplar seedlings are then sold for planting elsewhere. The nursery also serves as a unique plantation, employing senior citizens to assist during the sea buckthorn harvest. This initiative not only supports sustainable agriculture, but also strengthens the social fabric of the community. By engaging senior citizens in the harvest, the small grant provided them with meaningful work and a sense of purpose.

Хамгаалалтын ойн зурвас байгуулах зорилгоор улиасны харандаан суулгац болон 4-р сард үрээр тарьсан хайлаас, үхрийн нүдний 200 бут, чацарганы бутны дунд тарьсан хайлаасны ургаж буй байдал. Хайлаасны суулгацыг худалдааны зорилгоор тариалж байна. Түүнчлэн чацаргана хураалтын үеэр ахмад настнуудад хөдөлмөр эрхлэх боломжийг олгох зорилгоор сумын ахмадын зөвлөлтэй хамтран ажиллаж байна. Энэ нь ахмад настнууд амьдралдаа дахин зорилготой байж ач холбогдолтой үйл хэрэгт оролцох боломжийг олгож байгаа юм. Үүгээр энэхүү төсөл нь тогтвортой газар тариаланг дэмжихээс гадна, нийгмийн уялдаа холбоог бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулж байна.

Aerial view of property with tree plantation (largely sea buckthorn)

“This place was once a grain field. Due to erosion and soil degradation, this land was abandoned and wasn't used for a long time. But because of our work, what was once an eroded, barren sandy land has now been transformed into a beautiful green space with trees and flourishing plants. We are confident that it will continue to flourish in the future.” - Nyamsuren Regjiibuu, Tree breeder

“Энэ газар өмнө нь үр тарианы талбай байсан боловч элсэнд идэгдэж, хөрсний элэгдэлд орсноор удаан хугацаанд орхигдсон, ашиглагдахаа больсон байсан. Нилдээ элс, шороонд дарагдсан уг талбай одоо мод, ургамал жигдэрсэн үзэсгэлэнтэй ногоон талбай болон хувирлаа. Цаашид ч илүү цэцэглэж, ногоорсоор байна гэдэгт бид бүрэн итгэлтэй байна.“ – Нямсүрэн Рэгжийбуу, мод үржүүлэгч

Poplar seedlings planted in-between sea buckthorn trees.

Grandfather and grandson inside one of their greenhouses in-between bean plants.

Inside new greenhouse, where watermelons are grown.

AFORESTATION FOR BIODIVERSITY AND SOIL RETENTION

ОЙН ЗУРВАС БАЙГУУЛАХ ЗАМААР ХӨРСНИЙ ЭЛЭГДЛИЙГ БАГАСГАН БИОЛОГИЙН ОЛОН ЯНЗ БАЙДЛЫГ ХАМГААЛАХ НЬ

In the Yeree area in the Selenge aimag, efforts to combat soil erosion have culminated in the successful establishment of a tree windbreak, led by the Bayan Shugui NGO. This initiative was designed to shield the land from harsh winds, a critical step in preserving the local ecosystem. As part of the initiative, the project team rehabilitated existing fences and planted trees strategically along the windward sides to serve as a protective barrier.

“Баян Шугуй“ нөхөрлөл нь Сэлэнгэ аймгийн Ерөө суманд тариалангийн талбайд хамгаалалтын ойн зурвас амжилттай байгуулсан. Энэхүү санаачилгын үндсэн зорилго нь салхи шуурганаас тариалангийн талбайн хөрсний элэгдэл, үржил шимийг хамгаалах, ургац нэмэгдүүлэх, мөн нутгийн экосистемийг хамгаалахад чиглэсэн. Төслийн хүрээнд талбайн хашаа хашлагыг сэргээн засварлаж, салхины зонхилох чиглэлийн дагуу хамгаалалтын ойн зурвас байгуулан 3,000 мод тарьсан нь төслийн гол үр дүн болсон юм.

Aerial view of the fenced field. Barley is grown on the field normally.

“Currently, we have established windbreakers on the northern and eastern sides of the field. The remaining areas on the south and west sides are yet to be worked. We are determined to continue and remain committed in protecting our field. This is beneficial in many ways and essential for us so we are working with enthusiasm and dedication toward our goals. This initiative provided us with significant benefits and great opportunities, which has greatly motivated us.” - Tsetsegee Balgansuren, Coopereative supervisor, Russian language schoolteacher

“Одоогоор талбайн хойд болон зүүн талд хамгаалалтын зурвас байгуулсан, харин урд болон баруун тал хэвээрээ байгаа. Бид цааш нь үргэлжлүүлэн хийх хүсэл эрмэлзэлтэй бөгөөд тууштай ажиллах зорилготой байна. Тариалангийн талбайгаа хамгаалахад энэ төсөл бидэнд маш их хэрэгтэй, амьдралд маань олон талын ач холбогдолтой тул бид хүсэл зорилгодоо урамтай, сэтгэл өндөр ажиллаж байна. Энэхүү төсөл бидэнд үр шимээ өгч, сайхан боломж олгосон учраас бид маш их урам зоригтой байна.“ – Балгансүрэнгийн Цэцэгээ, нөхөрлөлийн ахлагч, орос хэлний багшЭ.

Tsetsegee Balgansuren, Community supervisor, School teacher for Russian

The true impact of these efforts will only be visible after a few years, once the trees have matured and the windbreak begins to fully protect the area from soil erosion. Ongoing care, particularly watering, is crucial during this period to ensure the trees' survival and growth. The recent completion of a protective gate around the planted area marks an important step in maintaining the integrity of the project site.

Энэ төслийн бодит үр дүн нь олон жилийн дараа, ойн зурвас бүрэн ургаж, салхины хаалт болж, талбайн хөрсний элэгдлээс найдвартай хамгаалах үеэс тодорхой харагдана. Моддын ургалт, амьдрах чадварт усалгаа болон арчилгаа нэн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ нь төслийн амжилтад шууд нөлөөлнө. Түүнчлэн, хамгаалалтын ойн зурвасыг тариалангийн талбайн хашааны дотор талд тарьсан нь төслийн тогтвортой байдал, тарьсан модыг хамгаалан ургуулах чухал арга хэмжээ болсон юм.

Tsetsegee Balgansuren, Project supervisor, showing tree seedlings.

Anandbazar Dorjjantsan, 6th grade student who helped plant trees.

Button Label